Δίαιτα και διατροφή στην παιδική ηλικία

Σπλαχνικό λίπος στα παιδιά
07/04/2016
Απορίες γονέων για τα παχύσαρκα και τα ελλιποβαρή παιδιά
17/05/2016

Οι διατροφικές προτιμήσεις ενός ανθρώπου διαμορφώνονται ήδη από πολύ πρώιμο στάδιο της ζωής του, δηλαδή από την παιδική του ηλικία. Ο στόχος λοιπόν σε αυτή την ηλικία είναι διπλός: Αφενός η κάλυψη των διατροφικών αναγκών σε θρεπτικά συστατικά ώστε να εξασφαλιστεί η μέγιστη ανάπτυξη του παιδιού και αφετέρου η υιοθέτηση υγιών διατροφικών συνηθειών που θα αποτελέσουν θεμέλιο για την μετέπειτα διατροφή του ατόμου.

Η επιρροή των δυτικού τρόπου ζωής αλλά και διατροφής (πρόχειρο φαγητό, λίγα φρούτα και λαχανικά, πολλά κορεσμένα λιπαρά και ζάχαρη) και η έλλειψη άσκησης έχει ως αποτέλεσμα την ανάπτυξη παχυσαρκίας που με την σειρά της μπορεί να προκαλέσει άλλα σοβαρά προβλήματα υγείας όπως σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2 , τερηδόνα, υπερχοληστερολαιμία, οστεοπόρωση, καρδιαγγειακά νοσήματα, καρκίνο.

Σε αρχικό στάδιο διατροφής, δηλαδή ακόμα από την νεογνική ηλικία (πρώτοι 6 μήνες ζωής του βρέφους) το μητρικό γάλα φαίνεται να είναι η πλέον κατάλληλη τροφή για το βρέφος, καθώς περιέχει ορμόνες (π.χ. επιδερμικό αυξητικό παράγοντα), μακράς αλύσου πολυακόρεστα λιπαρά οξέα , βιταμίνες Α και C, συμβάλει σημαντικά στην δημιουργία ενός ισχυρού ανοσοποιητικού συστήματος και προφυλάσσει από την παχυσαρκία. Προστατεύει τον οργανισμό του νεογνού  από λοιμώξεις αλλά και  από την ανάπτυξη αλλεργιών αλλά και έχει την ικανότητα να επανατοποθετεί το λίπος και να επεμβαίνει στην δημιουργία λιποκυττάρων. Παρουσιάζει την  ιδανική αναλογία θρεπτικών συστατικών ώστε να εξασφαλίζει σωστή ανάπτυξη αλλά και να προστατεύει από την παχυσαρκία και άλλες ασθένειες που σχετίζονται με αυτή. Σε περιπτώσεις που ο μητρικός θηλασμός δεν μπορεί να πραγματοποιηθεί τότε μπορεί να χρησιμοποιηθεί τροποποιημένο γάλα αγελάδας μέχρι τον πρώτο χρόνο της ζωής του βρέφους.

Μετά τους πρώτους έξι μήνες η διατροφή του παιδιού μπορεί σταδιακά να αλλάξει περιέχοντας τροφές σε στερεή μορφή ( πολτοποιημένη τροφή), μικρότερες ποσότητες αρχικά και έπειτα μεγαλύτερες. Από τον όγδοο μήνα και μετά μπορούν να καταναλώνονται τροφές όπως ψάρια και αυγά .Τα φρούτα και τα λαχανικά θα πρέπει σίγουρα να αποτελούν μέρος της διατροφής του παιδιού ήδη από αυτή την ηλικία, καλύτερα σε πολτοποιημένη μορφή σκέτα ή αναμεμιγμένα με γάλα ,ριζάλευρα ή δημητριακά χωρίς γλουτένη. Όταν η στερεά τροφή είναι πλέον αποδεκτή από το παιδί τότε στην διατροφή του μπορούν να συμπεριληφθούν άπαχο κρέας και όσπρια. Από το δεύτερο έτος και έπειτα το διαιτολόγιο του παιδιού είναι κοινό με του ενήλικα, με μεγαλύτερες ποσότητες γάλακτος φυσικά.

Κατά την προσχολική ηλικία η διατροφή του παιδιού θα πρέπει απαραίτητα να περιλαμβάνει θρεπτικές τροφές όπως κρέας ,ψάρι και λαχανικά καθώς είναι απαραίτητες για την σωστή ανάπτυξη του αν και πολλές φορές τα παιδιά δεν δείχνουν προτίμηση σε αυτές τις γεύσεις. Επίσης τα φρούτα ,τα γαλακτοκομικά , τα όσπρια και τα δημητριακά δεν θα πρέπει να παραλείπονται από την καθημερινή διατροφή του παιδιού. Όλα τα τρόφιμα που προαναφέρθηκαν είναι καλό να εισάγονται σταδιακά στο διαιτολόγιο του παιδιού: Τα λαχανικά μπορούν να συνοδεύουν το μεσημεριανό και το βραδινό  φαγητό ως σαλάτα όπως αγγουροντομάτα, πράσινη σαλάτα, σαλάτα με διάφορα λαχανικά. Τα φρούτα μπορούν να καταναλωθούν ολόκληρα ή πολτοποιημένα με την μορφή φρουτόκρεμας ή milkshake ως σνάκ. Οι ποσότητες των τροφών δεν θα πρέπει να είναι μεγάλες ενώ μπορούν να αυξάνονται σταδιακά. Όσον αφορά το κρέας και το ψάρι καλό θα είναι να μην τοποθετούνται μόνα τους στο πιάτο αλλά με κάποιο συνοδευτικό όπως πουρές πατάτας ή ρύζι, με σαλάτα ή κάποιο άλλο αγαπημένο τρόφιμο. Τα μακαρόνια μπορούν ν συνοδεύονται από κιμά και το ψάρι να είναι σε μορφή ψαροκροκέτας. Σημαντικό είναι το πιάτο να έχει καλή εμφάνιση και έντονα χρώματα.

Τα παιδιά δεν θα πρέπει να πιέζονται για να φάνε ούτε είναι θεμιτό το φαγητό να χρησιμοποιείται ως επιβράβευση ή εκφοβισμός. Τα γεύματα θα πρέπει να γινόταν σε χαλαρό και θετικό περιβάλλον. Αν το παιδί δεν δείξει προτίμηση σε κάποιες τροφές από την πρώτη φορά, δεν θα πρέπει να απογοητεύονται οι γονείς αλλά να προσπαθήσουν αρκετές φορές μέχρι να το δοκιμάσει.

Όσον αφορά το πλεονάζον βάρος κατά την παιδική ηλικία, πρέπει πρώτα να γίνει εκτίμηση της κατάστασης του παιδιού δηλαδή αν είναι υπέρβαρο ή παχύσαρκο όπως ορίζεται από τις καμπύλες ανάπτυξης στο βιβλιάριο υγείας του παιδιού. Μέχρι την ηλικία των 2 ετών δεν εφαρμόζεται δίαιτα στο παιδί ενώ από τα 2 έως  και τα 5 έτη πρέπει να γίνονται προσπάθειες ώστε να διατηρηθεί το βάρος του σταθερό αλλά και πάλι δεν εφαρμόζεται δίαιτα διότι το παιδί είναι σε φάση ανάπτυξης. Το παιδί σίγουρα όμως  θα πρέπει να μάθει για την φυσιολογική ποσότητα φαγητού και  για την κατανάλωση της κατάλληλης μερίδας. Στην περίπτωση που πρόκειται για υπέρβαρο παιδί  ηλικίας 6 έως 11 ετών και πάλι δεν εφαρμόζεται δίαιτα αλλά το σωματικό του βάρος πρέπει να διατηρείται σταθερό. Αν πρόκειται όπως για παχύσαρκο παιδί ορίζεται απώλεια βάρους περίπου στο μισό κιλό κάθε μήνα και σε πολύ ακραίες περιπτώσεις θα πρέπει να είναι λιγότερο από κιλό κάθε εβδομάδα. Τέλος κατά την περίοδο της εφηβείας  για περίπτωση υπέρβαρου παιδιού ορίζεται απώλεια μισού κιλού ανά μήνα ενώ σε περίπτωση παχυσαρκίας  απώλεια ενός κιλού ανά εβδομάδα.

Ακόμα και σε αυτές τις περιπτώσεις οι συνθήκες διατροφής δεν θα πρέπει να είναι ακραίες. Τα αυστηρά διαιτολόγια δεν ταιριάζουν σε αυτή την φάση της ταχείας ανάπτυξης του παιδιού. Αντίθετα προτείνεται η αποφυγή γλυκών και έτοιμων σνακ και κατανάλωση σίγουρα δύο κύριων γευμάτων (μεσημεριανό και βραδινό) και τρία ενδιάμεσα (πρωινό, δεκατιανό, απογευματινό) σε φυσιολογικές μερίδες πάντα. Το πρωινό γεύμα ειδικά δεν θα πρέπει να παραλείπεται   καθώς δίνει στον οργανισμό του εφήβου την απαραίτητη ενέργεια που χρειάζεται για να ξεκινήσει την μέρα του. Τα φρούτα και τα λαχανικά θα πρέπει να είναι αναπόσπαστο κομμάτι της καθημερινής διατροφής του εφήβου. Η κατανάλωση των λαχανικών  μπορεί να γίνεται με τα κυρίως γεύματα σε επαρκείς ποσότητες (μισό με ένα πιάτο). Τα παιδία δεν θα πρέπει να νιώθουν ότι στερούνται για αυτό γλύκα μπορούν να καταναλώνονται κάποια σε μικρές ποσότητες και όχι συχνά αλλά τα αναψυκτικά που δεν προσφέρουν θρεπτικά συστατικά παρά μόνο θερμίδες και ζάχαρη καλό είναι να περιοριστούν.

Συμπερασματικά θα λέγαμε πως υπάρχουν διάφοροι  λόγοι(κακή διατροφή, κληρονομικότητα, ορμονικά αίτια, ψυχολογικοί και κοινωνικοί παράγοντες) που οδηγούν τα παιδιά στην ανάπτυξη παχυσαρκίας. Οι γονείς λοιπόν θα πρέπει να αποτελέσουν σωστό πρότυπο για τα παιδιά τους συμβάλλοντας στην ανάπτυξη υγιών διατροφικών συνηθειών τόσο όσον αφορά ένα ισορροπημένο διατροφικό σχήμα όσο και τις επιλογές τους στα τρόφιμα και ποτά.